چنانچه فرانچایزینگ را به عنوان یک الگوی توسعه کسبوکار برای SMEها پذیرفته باشیم و به درک صحیحی از قابل فرانچایز بودن مشاغل (franchisable) نایل شده باشیم، بازیگران اصلی این حوزه را با عناوین فرانچایزور (نشانسپار) و فرانچایزی (نشانپذیر) شناختهایم. اما علاوه بر بازیگران فوقالذکر، باید به زیستبوم جامع فرانچایزینگ و سایر عناصر تشکیلدهنده این بازار در سطح بینالمللی نیز قائل باشیم. در این مطلب سعی داریم بازیگران زیستبوم فرانچایز را در جوامع اقتصادی بالغ بر لحاظ قدمت صنعت معرفی کرده و ارتباط داخلی و خارجی عناصر مذکور با یکدیگر و بازار محاط بر زیستبوم را بازتعریف کنیم.
ارکان ۹ گانه اکوسیستم فرانچایز
در این زیستبوم، عناصر متعددی نقشآفرینی میکنند که هرکدام بخشی از زنجیره ارزش را پوشش میدهند:
۱. آموزش
طبیعتاً مثل هر صنعت دیگر، مکمل و عامل رشد و تبلور ابعاد مختلف هر زیستبومی، تمرکز بر آموزش نیروی انسانی است. در این صنعت گروههای مختلفی نظیر مدیران فرانچایزور، فرانچایزی، پرسنل پشتیبان، بازرسان، پرسنل لجستیک و مدیران بازاریابی، همگی ملزم و محتاج به دریافت خدمات آموزش تخصصی بوده و از این رو مراکز آموزشی تخصصی فرانچایز در زیستبوم پدید آمده و صاحب بخشی از گردش مالی زیستبوم هستند.
۲. بروکرهای فرانچایز
بدیهی است یکی از عوامل توسعه بازار هر فرانچایز، بروکرهای بازار فرانچایز هستند. بروکرها وظیفه مارکتینگ و توجیه صرفهداری اقتصادی فرانچایزها را برای داوطلبان سرمایهگذاری به عنوان فرانچایزی در زیستبوم بر عهده دارند.
۳. مشاوران
در این زیستبوم، مشاوران به سه گروه ذیل تفکیکپذیرند:
الف) مشاوران تخصصی سیستمهای فرانچایز.
ب) مشاوران سیستمهای پشتیبانی (نظیر مالی، مالیات، حقوقی، برند و…).
ج) مشاوران کسبوکار (بهمنظور ارائه مشاوره به داوطلبان سرمایهگذاری جهت انتخاب بهتر متناسب با سرمایه، موقعیت مکانی و علایق).
۴. عوامل بازرسی
عموماً به دلیل اینکه فرانچایزیهای یک فرانچایزور متعدد بوده و ممکن است پراکندگی جغرافیایی گستردهای داشته باشند، عنصر دیگری به نام موسسات بازرسی به عنوان عامل بیطرف، وظیفه بازرسی را طبق اصول تعریف شده هر فرانچایزور انجام میدهند. اصولا عامل بازرسی مواردی چون کیفیت، نکات بصری برند، مسائل مالی و ارتباط با مشتری را در دستور کار دارد.
۵. مجریان رویدادها
مجریان رویدادها با مهیا کردن فرصت نمایش و ارائه توانایی فرانچایزورها و گاهی بعضی دیگر از عناصر زیستبوم فرانچایز، خود و کار خود را در الگوهای نمایشگاه، کنفرانس، همایش یا رویدادهای B2B به نتیجه میرسانند.
۶. مطبوعات، نشریات و کتب تخصصی
فرانچایز کسبوکاری وابسته به تبلیغ در رقابتهای بصری و نظری است که اینگونه رتبهبندیها تاثیر نافذی بر انتخاب فرانچایزور توسط سرمایهگذاران دارد.
۷. گردانندگان زنجیره تأمین
موضوع وقتی به اوج پیچیدگی میرسد که تعداد فرانچایزیهای یک برند در ناحیهای دوردست، به نقطه سربهسر توجیهپذیر اقتصادی نرسد. گاهی راهحل موقت برای حل مشکل، استفاده از گردانندگان زنجیره تأمین محلی به صورت برونسپاری است تا بار هزینهای تأمین مواد اولیه متناسب با استانداردهای برند کاهش یابد.
۸. موسسات جذب و تأمین سرمایه و لیزینگ
در مواقعی که مشخصاً فرانچایزور قدرت مالی لازم را برای تقویت فرانچایزیهای خود ندارد، شرکتهای تأمین سرمایه یا لیزینگ به عنوان عنصر مهمی از زیستبوم وارد عمل میشوند تا در تأمین تجهیزات، حمایت مالی موقت انجام دهند.
۹. شتابدهندهها و مراکز رشد
بسیاری از ایدههای ناب و پتانسیل در قالب استارتاپفرانچایزها وجود دارد که صاحبان ایده توانایی مالی یا علمی لازم برای بارور کردن ایده را ندارند. اینگونه مواقع، فرانچایزهای نوپا به محیطهای رشد هدایت میشوند تا پس از بررسی ایده، اصلاح هسته بیزینس و ایجاد امور تجاری، آماده جذب سرمایه و ورود به مرحله تجاریسازی شوند.
نتیجهگیری
زیستبوم فرانچایز مجموعهای هماهنگ از عناصر فرعی و اصلی است. در کنار موارد فوق، عناصری مانند مراکز داوری و میانجیگری و… نیز نقشهای پررنگی دارند. درک این اکوسیستم برای هر کسبوکاری که سودای توسعه در مقیاس ملی و جهانی را دارد، غیرقابل چشمپوشی است.
مجید کرباسچی (رئیس هیئت مدیره انجمن فرانچایز ایران)
مجله ضربان اقتصاد (چاپ ششم)